انواع نسبت های مالی (Financial Ratios) در ارزیابی عملکرد کسب‌وکار

• ۰۱ دی ۱۴۰۳
• نسیم اطلس ره نشان
• گلناز رضوانیان (کارشناس بازاریابی دیجیتال)

نسبت‌های مالی ابزارهای مهمی برای ارزیابی سلامت مالی کسب‌وکار هستند. این نسبت‌ها اطلاعاتی اساسی درباره وضعیت مالی شرکت ارائه می‌دهند و به شما کمک می‌کنند تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرید. 

انواع نسبت‌های مالی 

نسبت‌های نقدینگی: این نسبت‌ها توانایی شرکت در تأمین بدهی‌های کوتاه‌مدت را اندازه‌گیری می‌کنند. نسبت جاری (تقسیم دارایی‌های جاری بر بدهی‌های جاری) و نسبت سریع (تقسیم دارایی‌های سریع بر بدهی‌های جاری) از جمله این نسبت‌ها هستند. نسبت ۱ یا بالاتر معمولاً قابل قبول است، اما بسته به صنعت ممکن است متفاوت باشد.
نسبت‌های کارآمدی: این نسبت‌ها کارایی شرکت در استفاده از دارایی‌ها برای تولید درآمد را ارزیابی می‌کنند. نسبت‌هایی مانند دوره وصول مطالبات (میانگین مدت زمان جمع‌آوری حساب‌های دریافتنی) و نسبت گردش موجودی کالا (تعداد دفعات فروش و جایگزینی موجودی کالا در یک دوره) در این دسته قرار می‌گیرند.
نسبت‌های سودآوری: این نسبت‌ها توانایی شرکت در تولید سود را می‌سنجند. حاشیه سود خالص (درصد سود خالص از فروش) و بازده دارایی‌ها (نسبت سود خالص به کل دارایی‌ها) نمونه‌هایی از این نسبت‌ها هستند.
نسبت‌های اهرمی (بدهی): این نسبت‌ها میزان استفاده شرکت از بدهی برای تأمین مالی دارایی‌ها را نشان می‌دهند. نسبت بدهی به دارایی (درصد دارایی‌هایی که از طریق بدهی تأمین مالی شده‌اند) و نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (مقایسه بدهی‌ها با سرمایه‌گذاری صاحبان سهام) از جمله این نسبت‌ها هستند.

نسبت‌های رایج برای سنجش سلامت مالی

نقدینگی
نسبت جاری
نسبت سریع
سودآوری
حاشیه سود ناخالص
حاشیه سود خالص
بازده دارایی‌ها (ROA)
بازده حقوق صاحبان سهام (ROE)
کارایی (نسبت‌های فعالیت)
میانگین روزهای موجودی
نسبت گردش موجودی کالا
دوره وصول مطالبات (میانگین روزهای دریافتنی)
میانگین روزهای پرداختنی
چرخه تبدیل نقدینگی
اهرم (نسبت‌های بدهی)
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام
نسبت بدهی به دارایی‌ها
نسبت پوشش بدهی
نسبت‌های نقدینگی

نوع اول نسبت مالی: نسبت‌های نقدینگی (Liquidity Ratios)

نسبت‌های نقدینگی سیستم هشداردهنده‌ای کلیدی برای شرکت هستند و نشان می‌دهند آیا شرکت در حال اتمام منابع مالی در دسترس است یا خیر. این نسبت‌ها نقدینگی، شامل وجه نقد و دارایی‌های قابل تبدیل سریع، برای پوشش بدهی‌ها را اندازه‌گیری کرده و نمای کلی از سلامت مالی ارائه می‌دهند.
مثال‌هایی از نسبت‌های نقدینگی
نسبت جاری: توانایی شرکت برای تولید وجه نقد جهت انجام تعهدات مالی کوتاه‌مدت را اندازه‌گیری می‌کند.
فرمول: دارایی‌های جاری ÷ بدهی‌های جاری  
نسبت سریع: مشابه نسبت جاری است، اما موجودی کالا را شامل نمی‌شود.
فرمول: (وجوه نقد + حساب‌های دریافتنی + سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت) ÷ بدهی‌های جاری  
تفسیر نسبت‌های نقدینگی
نسبت ۱ یا بیشتر معمولاً قابل قبول است، اما به صنعت بستگی دارد.
نسبت پایین ممکن است نشان‌دهنده دشواری شرکت در انجام تعهدات باشد.
نسبت بالا می‌تواند نشان‌دهنده استفاده ناکافی از سرمایه باشد.

نوع دوم نسبت مالی: نسبت‌های کارآمدی     (Efficiency ratios)

این نسبت‌ها توانایی شرکت در تبدیل تولیدات به وجه نقد یا درآمد را می‌سنجند و معمولاً بین ۳ تا ۵ سال تحلیل می‌شوند.
مثال‌هایی از نسبت‌های کارآمدی
میانگین روزهای موجودی: مدت زمانی که برای فروش موجودی صرف می‌شود.
فرمول: موجودی میانگین × تعداد روزهای دوره ÷ هزینه کالاهای فروش‌رفته  
دوره وصول مطالبات: میانگین تعداد روزهایی که مشتریان برای پرداخت صرف می‌کنند.
فرمول: حساب‌های دریافتنی میانگین × تعداد روزهای دوره ÷ درآمد  
میانگین روزهای پرداختنی: مدت زمان میانگین پرداخت بدهی‌ها به تأمین‌کنندگان.
فرمول: حساب‌های پرداختنی میانگین × تعداد روزهای دوره ÷ هزینه کالاهای فروش‌رفته  

نوع سوم نسبت مالی: نسبت‌های سودآوری (Profitability Ratios)

این نسبت‌ها میزان سوددهی یا زیان‌دهی کسب‌وکار را ارزیابی می‌کنند.
مثال‌هایی از نسبت‌های سودآوری
حاشیه سود ناخالص: مقدار پول باقی‌مانده پس از پرداخت هزینه‌های مستقیم تولید کالا یا خدمات.
فرمول: (درآمد خالص - هزینه‌های مستقیم) ÷ درآمد خالص × ۱۰۰  
حاشیه سود خالص: میزان سود پس از کسر مالیات نسبت به فروش.
فرمول: درآمد خالص ÷ درآمد × ۱۰۰  
بازده دارایی‌ها (ROA): میزان استفاده مؤثر از دارایی‌ها برای ایجاد درآمد.
فرمول: سود پس از مالیات ÷ کل دارایی‌ها × ۱۰۰  
بازده حقوق صاحبان سهام (ROE): عملکرد شرکت در قبال سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده.
فرمول: سود پس از مالیات ÷ حقوق صاحبان سهام × ۱۰۰  
تحلیل مقطعی
ابزاری رایج برای تحلیل نسبت‌های سودآوری، مقایسه نسبت‌ها میان شرکت‌های مشابه در صنعت است. مثلاً اگر حاشیه سود خالص شرکت شما ۱۰٪ کاهش داشته باشد اما میانگین کاهش در صنعت ۲۱٪ باشد، عملکرد نسبی شما خوب ارزیابی می‌شود.

نوع چهارم نسبت مالی: نسبت‌های اهرمی (Leverage Ratios)

نسبت‌های اهرمی سطح کلی بدهی‌های یک کسب‌وکار و همچنین توانایی آن برای بازپرداخت وام‌های جدید و موجود را اندازه‌گیری می‌کنند.
این نسبت‌ها زمانی کاربرد دارند که بخواهید بدانید چگونه از بدهی برای پشتیبانی کسب‌وکارتان استفاده می‌کنید.
مثال‌هایی از نسبت‌های اهرمی
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام (Debt-to-Equity Ratio)
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام نشان می‌دهد که چقدر از بدهی برای تأمین مالی کسب‌وکار خود نسبت به سرمایه استفاده می‌کنید.
نسبت‌های بالا نشان‌دهنده اتکای زیاد به بدهی است. در حالی که نسبت‌های پایین‌تر معمولاً بیانگر اتکای سالم‌تر به بدهی هستند، هرچند ممکن است گاهی نشانه‌ای از رویکرد بیش از حد محتاطانه به سرمایه‌گذاری باشد.
بانک‌ها از این نسبت برای مشاهده نحوه تأمین مالی دارایی‌های شما استفاده می‌کنند؛ این‌که آیا از طریق اعتباردهندگان یا سرمایه‌های شخصی تأمین شده‌اند. به طور کلی، بانک‌ها نسبت‌های پایین‌تر را نشان‌دهنده توانایی شما در بازپرداخت بدهی‌ها یا پذیرش بدهی جدید برای فرصت‌های نو می‌دانند.
فرمول نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام: کل بدهی‌ها  / حقوق صاحبان سهام  
نسبت بدهی به دارایی (Debt-to-Asset Ratio)
نسبت بدهی به دارایی مشابه نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام است. این نسبت سطح بدهی یک شرکت را تعیین می‌کند، به عبارت دیگر، بخشی از دارایی‌هایی که متعلق به طلبکاران است.
این نسبت نشان می‌دهد که اگر عدد حاصل بزرگ‌تر از ۱ باشد، بیشتر دارایی‌ها با بدهی تأمین شده‌اند.
فرمول نسبت بدهی به دارایی: دارایی‌ها  /کل بدهی‌ها  
نسبت پوشش خدمات بدهی (Debt Service Coverage Ratio)
این نسبت (که به نسبت پوشش خدمات بدهی نیز معروف است) نشان می‌دهد که یک شرکت چه مقدار (سود قبل از بهره، مالیات، استهلاک و کاهش ارزش) برای هر دلار از بهره و اصل بدهی تولید می‌کند.
نسبت‌های بالاتر ترجیح داده می‌شوند زیرا نشان می‌دهند که شرکت به راحتی می‌تواند بدهی‌های خود را مدیریت کند.
این نسبت به‌طور گسترده‌ای توسط بانکداران و سرمایه‌گذاران برای درک سطح بدهی شرکت و چشم‌انداز آینده آن استفاده می‌شود.
فرمول نسبت پوشش خدمات بدهی: (بهره + اصل بدهی)  
دسترسی به نسبت‌ها و محاسبه آن‌ها
برای تعیین نسبت‌ها، می‌توانید از ابزارهای آنلاین مختلفی مانند ابزارهای مالی BDC استفاده کنید یا از مشاور مالی، حسابدار یا بانکدار خود بخواهید که به‌روزترین نسبت‌ها را در اختیارتان قرار دهند.
استفاده از نسبت‌های مالی در تصمیم‌گیری
وام‌دهندگان هنگام بررسی ترازنامه شما از نسبت‌های مالی برای تعیین ثبات و سلامت کسب‌وکارتان استفاده می‌کنند.
گاهی اوقات، وام‌دهندگان نسبت‌های مالی را به عنوان بخشی از قرارداد وام شما لحاظ می‌کنند. به عنوان مثال، ممکن است از شما بخواهند که حقوق صاحبان سهام خود را بالاتر از درصد مشخصی از بدهی نگه دارید یا دارایی‌های جاری شما از درصد مشخصی از بدهی‌های جاری بیشتر باشد. به این نوع درخواست‌ها میثاق مالی (Covenant) می‌گویند.
اما نسبت‌ها فقط هنگام مراجعه به بانک نباید بررسی شوند. ایده‌آل این است که نسبت‌های مالی خود را به صورت ماهانه مرور کنید تا از نوساناتی که هر کسب‌وکاری تجربه می‌کند، مطلع باشید.
کدام نسبت‌ها برای کسب‌وکار شما مهم هستند؟
هر نسبت دیدگاه متفاوتی در مورد کسب‌وکارتان ارائه می‌دهد؛ نحوه استفاده از آن‌ها به اهداف خاص شما بستگی دارد.
برای مثال، اگر به دنبال رشد هستید و نیاز به جذب سرمایه دارید، حاشیه سود خالص (Net Profit Margin) شما کلیدی خواهد بود.
"هر چه سود بیشتری نشان دهید، شانس شما برای جذب سرمایه مورد نیاز بیشتر خواهد بود." – استفانی بورِه
از سوی دیگر، اگر محصول جدیدی راه‌اندازی کرده‌اید، می‌خواهید نرخ گردش موجودی (Inventory Turnover) خود را ردیابی کنید تا مطمئن شوید با تقاضا همگام هستید.
"باید مطمئن شوید که موجودی شما به محصولی قدیمی تبدیل نمی‌شود و مردم همچنان خواهان خرید آن هستند."
استفاده از نسبت‌ها برای هدایت استراتژی
بینش‌هایی که از نسبت‌های مالی به دست می‌آورید باید جهت‌گیری برنامه کسب‌وکار را شکل دهند.
"وضعیت موجود می‌تواند پتانسیل کسب‌وکار را از بین ببرد. شما همیشه باید در حال تطبیق و نوآوری باشید و نسبت‌ها می‌توانند به شما در این مسیر کمک کنند." – استفانی بورِه
نسبت‌های مالی ابزاری مؤثر برای تحلیل وضعیت مالی کسب‌وکار و اتخاذ تصمیم‌های استراتژیک هستند. با به‌کارگیری این نسبت‌ها، می‌توانید سلامت مالی شرکت خود را بهبود بخشید و فرصت‌های جدید را شناسایی کنید.